Tapijt herknopen: de inslag herweven voordat de pool het begeeft

Herknopen, herweven: waar gaat het over?

Een handgeknoopt tapijt steunt op twee structuren. De pool, zichtbaar, bestaat uit knopen. De inslag en de ketting, onzichtbaar, dragen die knopen en geven het tapijt zijn stevigheid. Herknopen bestaat erin de versleten of gebroken inslag opnieuw op te bouwen. Herweven bestaat erin ontbrekende knopen in de pool opnieuw te maken.

De twee handelingen worden in de omgangstaal vaak door elkaar gehaald. Toch pakken ze niet hetzelfde probleem aan. Bekijk de achterkant van uw tapijt: als de gronddraden loskomen, uit elkaar gaan of openingen laten zien, gaat het om de inslag. Is de pool kaalgesleten, uitgehold of doorgesleten, dan gaat het om herweven.

Dat onderscheid bepaalt de rest. Het beslist over de handeling, de ateliertijd en de manier waarop u uw stuk kunt aanbieden. Het vervangt het onderzoek niet: alleen een stuk dat van dichtbij is bekeken, aan voor- en achterkant, laat toe de knoop door te hakken.

De tekenen van een vermoeide inslag

Een inslag begeeft niet in één keer. Hij raakt eerst vermoeid. De boorden worden slapper, de franjes trekken, het tapijt vervormt lichtjes als men het optilt. Een plooi die na enkele dagen op de vloer op dezelfde plek terugkomt, verdient aandacht.

Bij een oud tapijt komen die tekenen vaak voor. Het belopen, de wrijving van meubels en herhaalde wasbeurten maken de gronddraden los. Een Perzisch tapijt met dicht patroon kan er mooi blijven uitzien terwijl zijn inslag eronder aan het werken is.

Trek niet aan een uitstekende draad om te testen. U riskeert de breuk te verergeren en knopen te verliezen die nog vastzitten. Leg het tapijt plat, fotografeer de achterkant en laat de zone onderzoeken. Beschadigde tapijtfranjes vragen een apart onderzoek, beschreven in een ander artikel.

Wat herknopen verandert voor de pool

Een losgekomen inslag houdt de knopen niet meer vast. De pool gaat dan open in uitgeholde zones, vaak in banen, daar waar het meest gelopen wordt. Veel tapijten die als « versleten » worden voorgesteld, zijn in werkelijkheid tapijten waarvan de inslag het vóór de pool heeft begeven.

Eerst herknopen, dan herweven: dat is de logische volgorde. Knopen opnieuw maken op een inslag die niet houdt, komt neer op een herstelling aanbrengen op een beweeglijke ondergrond. Het werk houdt geen stand.

Daarom begint het atelier bij de achterkant. De diagnose gaat over het materiaal, het weefsel, de knoopdichtheid en de staat van de gronddraden. Er bestaat geen standaardbehandeling: twee tapijten van hetzelfde formaat kunnen twee verschillende antwoorden vragen.

Herweven: de knoop opnieuw maken, niet bedekken

Herweven gebeurt knoop per knoop, met draden die op het stuk zijn afgestemd. De tint, de twijn en de hoogte van de pool moeten het bestaande volgen. Een gat dat met een opgezet stuk is gevuld, valt op, en valt met de tijd nog meer op.

Bij een Perzisch tapijt legt het motief een extra beperking op: de tekening moet doorlopen zonder verschuiving. Bij een oud tapijt komt de moeilijkheid van het patina. Een nieuwe draad, zelfs goed geverfd, moet verouderd worden om in het geheel op te gaan.

Herweven maakt een tapijt niet nieuw. Het geeft het tapijt zijn continuïteit terug en stopt het verlies van knopen rond de beschadigde zone. Die grens moet vóór het werk gezegd worden, niet erna. Dat is het principe van de restauratie van oosterse tapijten met de hand zoals het atelier ze uitvoert.

De fouten die een stuk kosten

De eerste fout is lijmen. Lijm, plakband, appret op de achterkant: die producten blokkeren de inslag, bevlekken de pool en bemoeilijken nadien elk herstel. Gebruik geen lijm, plakband of verhardend product op een handgeknoopt tapijt.

De tweede is wassen vóór het herstellen. Een wasbeurt op een open inslag verplaatst de draden en kan de kwetsbare zone vergroten. De juiste volgorde is diagnose, verstevigen en daarna wassen als het stuk het verdraagt. Het wassen van oosterse tapijten in het atelier komt dus na de versteviging.

De derde is wachten. Een inslag die loskomt, wint terrein bij elke stap. Een zone van enkele knopen is eenvoudiger te behandelen dan een hele baan.

Wanneer het tapijt aan het atelier toevertrouwen?

Een achterkant die uit elkaar gaat, franjes die samen met de pool loskomen, een blijvende plooi, een uitgeholde zone die groter wordt: die tekenen rechtvaardigen een advies. Een oud tapijt of een waardevol Perzisch tapijt verdient hetzelfde onderzoek, ook zonder zichtbare schade.

Het atelier werkt vanuit Eigenbrakel (Braine-l’Alleud) voor Brussel en Waals-Brabant. De diagnose gebeurt in eerste instantie op basis van foto’s: het hele tapijt, de achterkant, de beschadigde zones, de franjes. De offerte op basis van foto’s is gratis. Ze vervangt het onderzoek van het stuk niet, maar laat toe te weten of een verplaatsing verantwoord is.

Video: de handeling zien voor u beslist

De video hierboven toont het werk van het atelier aan een beschadigde inslag en pool. Kijk naar de achterkant en dan naar het herweven zelf. U ziet wat een diagnose zoekt, en waarom het antwoord niet gestandaardiseerd kan worden.