Franjes die uitdunnen, een uiteinde dat begint te rafelen, een rand die loskomt van het veld: het zijn de meest voorkomende klachten over een oosters tapijt. En het zijn ook de meest dringende. Franjes en randen beschermen de knopen; eens zij verdwijnen, begint het tapijt zelf te verliezen.
La Galerie du Tapis 1815 herstelt franjes, uiteinden en zelfkanten van handgeknoopte tapijten en kelims in het atelier in Eigenbrakel. Elke ingreep gebeurt met de hand, in wol of katoen die bij het tapijt past. Stuur foto’s voor een gratis voorstel.
Wat franjes eigenlijk zijn
Franjes zijn geen aangenaaide versiering, althans niet bij een handgeknoopt tapijt. Het zijn de uiteinden van de kettingdraden: de lange draden die van het ene naar het andere uiteinde over het weefgetouw werden gespannen en waarrond elke knoop is gelegd. Aan beide uiteinden van het tapijt steken zij uit, soms los, soms geknoopt in bundels, soms gevlochten.
Tussen de franjes en de eerste rij knopen ligt meestal een smalle strook plat weefsel, het uiteinde of de kop. Die strook houdt de knopen op hun plaats. Is zij weggesleten, dan heeft de eerste rij knopen geen steun meer en glijdt zij van de kettingdraden. Daarna volgt de tweede rij, en zo verder. Een tapijt dat franjes verliest, verliest op termijn zijn motief.
Zelfkanten en randen
De lange zijden van een tapijt zijn afgewerkt met een zelfkant: een of meer kettingdraden die met wol of katoen zijn omwonden, zodat de inslagdraden niet kunnen loskomen. De zelfkant vangt de wrijving op van voeten, stoelpoten en stofzuiger.
Een beschadigde zelfkant herkent u aan kale kettingdraden langs de zijkant, aan losse lussen van inslag of aan een rand die golft of omkrult. Blijft dat zo, dan laat de inslag los en begint de buitenste rij knopen te verdwijnen. Een rand opnieuw omwinden is daarom geen cosmetische ingreep, maar een bescherming van het hele weefsel.
Waarom franjes slijten
Franjes liggen aan de randen van het tapijt, precies waar het meeste gebeurt. Ze worden platgetrapt, schuiven onder de deur, haken achter stoelpoten. De stofzuiger is de grootste boosdoener: de borstel trekt aan de draden, wikkelt ze op en breekt ze af. Vocht speelt ook een rol: katoenen kettingdraden die regelmatig nat worden, bijvoorbeeld bij een plant of in een inkomhal, verzwakken en knappen.
Bij oudere tapijten is de ketting soms gewoon moe. Wol of katoen verliest na vele jaren soepelheid en breekt bij de minste spanning.
Herstellen of vervangen?
Zijn de franjes nog aanwezig maar onregelmatig of los, dan worden zij vastgezet: de kettingdraden worden met elkaar verbonden of geknoopt, en het uiteinde wordt verstevigd zodat de eerste rijen knopen niet kunnen schuiven. Het tapijt behoudt zijn oorspronkelijke franjes, wat altijd de voorkeur heeft.
Zijn de franjes grotendeels weg en is het uiteinde tot aan de knopen afgesleten, dan is vervangen de oplossing. Ofwel worden nieuwe kettingdraden in het tapijt ingezet en met de hand verlengd, waarna zij als nieuwe franjes worden afgewerkt. Ofwel wordt een nieuwe franje aangenaaid, met de hand, in een materiaal en een kleur die passen bij het tapijt. De keuze hangt af van de waarde van het stuk, van de staat van de ketting en van wat u wenst.
Nieuwe franjes aannaaien en randen opnieuw omwinden
Bij het aannaaien van nieuwe franjes wordt het uiteinde van het tapijt eerst gezekerd, zodat geen enkele knoop meer kan loslaten. Daarna wordt de franje met de hand bevestigd, in katoen of wol die aansluit bij de oorspronkelijke ketting.
Een rand opnieuw omwinden gebeurt eveneens met de hand. De beschadigde delen van de zelfkant worden verwijderd, de kettingdraden worden indien nodig aangevuld, en de rand wordt opnieuw omwonden met wol in de kleur van de oorspronkelijke zelfkant. De spanning moet gelijkmatig zijn, zodat het tapijt plat blijft liggen en de rand niet gaat golven.
De rand van een kelim
Een kelim heeft geen pool die de randen beschermt. Ketting en inslag dragen alles. De uiteinden van een kelim zijn vaak afgewerkt met gevlochten of geknoopte franjes, de zijkanten met een omwonden kettingdraad. Komt er iets los, dan schuift de inslag en verdwijnt het motief sneller dan bij een geknoopt tapijt.
Bij een kelim worden franjes en randen daarom met extra zorg hersteld: het uiteinde wordt gezekerd, de losgekomen inslag wordt opnieuw ingeweven en de rand wordt opnieuw omwonden in passende wol.
Verloop
Fotografeer de beide uiteinden van het tapijt met de franjes, de zijkanten over hun volledige lengte en elke plek waar de rand loskomt. Vermeld de afmetingen en, indien gekend, het materiaal.
U ontvangt een gratis voorstel met de aangeraden ingreep: vastzetten, verlengen, vervangen of opnieuw omwinden, en de praktische regeling voor het atelier in Eigenbrakel. Wordt het tapijt ook gereinigd, dan gebeurt de herstelling van franjes en randen vóór het wassen; zie de pagina tapijt laten reinigen. Voor gaten en slijtplekken in het veld leest u de pagina tapijt herstellen en restauratie.
Uw vragen
Kan ik de franjes van mijn tapijt zelf afknippen?
Liever niet. De franjes zijn de kettingdraden van het tapijt. Knipt u ze tot tegen de knopen, dan heeft de eerste rij geen steun meer en begint het tapijt los te laten.
Blijven de oorspronkelijke franjes behouden?
Als zij nog stevig genoeg zijn, ja. Zij worden vastgezet en het uiteinde wordt verstevigd. Pas als zij grotendeels weg zijn, stellen wij vervangen voor.
Hoe vermijd ik dat de franjes slijten?
Stofzuig het tapijt van het midden naar de rand, zonder de borstel over de franjes te halen, en zorg dat de franjes niet onder een deur of achter stoelpoten blijven haken.
Kunnen de randen van een kelim hersteld worden?
Ja. De losgekomen inslag wordt opnieuw ingeweven en de rand wordt met de hand opnieuw omwonden in wol die bij de kelim past.
Gebeurt de herstelling vóór of na het reinigen?
Vóór het wassen. Een los uiteinde of een open rand zou tijdens het reinigen verder loskomen. Daarom worden franjes en randen eerst gezekerd.
Voorstel op basis van foto’s
Stuur foto’s van de uiteinden en de randen van uw tapijt naar lagaleriedutapis1815@gmail.com of bel 0471 41 77 22 voor een gratis voorstel op basis van foto’s. Het atelier in Eigenbrakel ontvangt u op afspraak. Wij antwoorden in het Frans; foto’s en vragen in het Nederlands zijn welkom.