Oosters tapijt reinigen: wat een versleten tapijt verraadt nog vóór het eerste bad

Voor een oosters tapijt het atelier binnengaat, wordt het gelezen. De pool, de achterkant, de franjes en de kleuren vertellen het materiaal, het weefsel en de werkelijke staat van het stuk. Van die lezing hangt af of een oosters tapijt gereinigd kan worden zonder risico voor de wol, de zijde of de kleurstoffen. In Eigenbrakel (Braine-l’Alleud) weigeren we twee tapijten op dezelfde manier te behandelen alleen omdat ze dezelfde afmetingen hebben. Een dicht geknoopt Perzisch tapijt en een losser geknoopt stuk verdragen niet hetzelfde bad, en een slecht ingeschatte reiniging van een wollen tapijt beschadigt precies wat het wassen moest bewaren.

In het kort

De diagnose gaat altijd vooraf aan de reiniging. Bekijk de pool, de achterkant en de franjes voor u ook maar iets nat maakt. Wat u daar ziet, bepaalt het protocol, het drogen en de eventuele herstellingen, niet omgekeerd.

Kijken voordat u reinigt

Begin met de pool, zonder te borstelen. Ga met de vlakke hand over het hele oppervlak, in de richting van de pool. De holtes, de ruwere zones en de plekken waar de pool platligt, tonen u de looproutes en de wrijvingspunten.

Bekijk daarna de achterkant, tegen het licht. Een grondweefsel dat wit wordt, knopen die loskomen of zichtbare inslagdraden veranderen het protocol volledig. Een kwetsbaar stuk wordt wel gereinigd, maar anders.

De pool, de achterkant en de franjes

Test de kleurvastheid voor er vocht aan te pas komt. Leg een vochtige doek op een onopvallend hoekje en dep zonder te wrijven. Neemt de doek kleur op, dan moet het bad herbekeken worden: dat komt voor bij sommige oude rode en indigokleuren.

Onderzoek ten slotte de uiteinden. Een franje die uitrafelt, wijst vaak op verloren spanning over de hele rand. De herstelling komt dan vóór het wassen, anders komt het weefsel los tijdens het hanteren.

Wat de slijtage vertelt

Een versleten tapijt vertelt eerst over zijn gebruik en pas dan over zijn leeftijd. Ingezakte loopzones, een zichtbare inslag onder een kaalgesleten pool, een lichtere baan bij een raam: allemaal aanwijzingen over wrijving, licht en vocht die het stuk heeft doorstaan.

Op een Perzisch tapijt met dicht patroon leest u de slijtage in de medaillons en de boorden. Verlies van tekening in de lichte velden wijst op schuring, niet alleen op vuil. Het stof zelf hoopt zich op aan de voet van de knopen en werkt als een schuurmiddel: het Canadian Conservation Institute herinnert eraan dat vuil het grondweefsel slijt als schuurpapier. Een tapijt dat « gewoon vuil » is, kan dus al in zijn structuur zijn aangetast.

Wassen in het atelier

Een wollen tapijt reinigen begint niet met water. Het begint met kloppen en mechanisch ontstoffen, aan voor- en achterkant, tot er geen diep zittend stof meer uitkomt. Het is de langste en minst spectaculaire stap.

Kloppen, ontstoffen en dan wassen

Daarna volgen de baden, afgestemd op het materiaal en de kleurvastheid, en een zorgvuldige spoeling om alle zeepresten te verwijderen. Een restant trekt vuil aan en zet zich vast in de lichte zones. Het drogen gebeurt plat, zonder directe verwarming, zonder het stuk aan één uiteinde op te hangen. Voor de details van de werkwijze, zie oosterse tapijten wassen in het atelier.

Wat u beter niet doet

Gebruik geen lijm, plakband of nietjes om een franje of een zijrand vast te zetten. Die noodherstellingen houden stof vast, maken de vezel hard en bemoeilijken een degelijk herstel. Trek niet aan de franjes om het tapijt op te tillen of te verplaatsen: neem het opgerold vast, nooit aan een uiteinde.

Wrijf niet over een verse vlek. Dep met een absorberende doek en laat drogen onder een gewicht. Het Canadian Conservation Institute raadt bovendien tapijtshampoos uit de handel af op belangrijke tapijten: de vezels trekken na de reiniging meer stof aan (zie de basisverzorging voor tapijten en vast tapijt). Gebruik evenmin azijn of natriumbicarbonaat op een oud stuk zonder advies: het eerste kan een kleurstof verplaatsen, het tweede laat een afzetting achter in de pool.

Wanneer een professionele reiniging aanvragen?

Er bestaat geen universele frequentie. Een tapijt voor een groot raam, in een drukke gang of onder een zwaar meubel wordt niet even snel vuil als een decoratief stuk dat aan de muur hangt.

Een professionele tapijtreiniging is verantwoord zodra het ontstoffen thuis niet meer volstaat: een hardnekkige geur, een pool die in het midden dof wordt, een oude vlek waar al over gewreven is. Vraag ook advies als u insecten, cocons of scherpe gaten in de wol opmerkt: een mottenbehandeling gaat dan vooraf aan het wassen. En laat een zijrand die loskomt onderzoeken voor u wast, desnoods via een restauratie van oosterse tapijten.