Kelim reinigen: waarom een platgeweven tapijt anders gewassen en gedroogd wordt dan een geknoopt tapijt

Een kelim is geen geknoopt tapijt. Het is een platweefsel: het motief ontstaat uit de inslag, zonder pool die water vasthoudt. Wikipedia herinnert eraan dat een kelim geweven wordt in plaats van geknoopt, en dat zijn decor één geheel vormt met zijn structuur (Kilim, Wikipédia). Dat ene verschil bepaalt de hele reiniging van een kelim. In Eigenbrakel (Braine-l’Alleud) ontvangen wij geregeld stukken die als pooltapijten zijn behandeld: te nat gewassen, opgehangen om uit te lekken, vervormd. Een kelim wordt anders vuil, wordt anders nat en droogt anders. Dat is wat onze ateliervideo toont.

In het kort

Bekijk de achterkant voor u iets nat maakt. Een kelim wordt plat gewassen, met een korte contacttijd, en droogt daarna opgespannen, nooit opgehangen aan één uiteinde. Er bestaat geen universele frequentie voor het onderhoud van een kelim: het gebruik en de werkelijke staat van het stuk beslissen.

Een kelim herkennen voor u hem reinigt

Draai het stuk om. Bij een kelim lijkt de achterkant op de bovenkant: dezelfde kleuren, dezelfde tekening, zonder knopen of dons. Ziet u regelmatige lussen of een geschoren pool aan één kant, dan hebt u met een geknoopt tapijt te maken.

De tekening maakt deel uit van de structuur

Bij een platweefsel moet men bij elke kleurwissel in de inslag terugkeren. De contouren van het motief laten fijne spleetjes en trapjes achter. Zie ze niet aan voor scheuren. Een spleet die wijd opengaat, wijst daarentegen op een verloren spanning, en die herstelling gaat voor op het wassen.

Ketting, inslag en kleuren

Knijp de zijrand tussen duim en wijsvinger. Een wollen ketting geeft mee, een katoenen ketting blijft stevig. Let ook op de inslagdraden die aan de uiteinden uitsteken: die rafelen uit in het bad. Test daarna de kleurvastheid met een vochtige doek op een verborgen hoekje, zonder te wrijven. Die test vervangt het volledige onderzoek niet, maar sluit riskante wasbeurten uit bij een onstabiel rood of indigo. Om uw stuk tussen de verschillende herkomsten te situeren, bekijkt u onze selectie tapijten uit de hele wereld.

Waarom een kelim niet gewassen wordt zoals een geknoopt tapijt

Een geknoopt tapijt beschermt zijn grondweefsel achter een dikke laag pool. Een kelim heeft die reserve niet. Elke inslagdraad draagt het ontwerp, de kleur en de stevigheid van het geheel. Nat wordt het weefsel zwaarder, rekt het uit in de richting van de ketting en houdt het de plooien die men erin legt.

Stilstaand water laat bovendien de kleurstoffen van de ene baan naar de andere migreren, omdat de kleurvlakken elkaar raken. Een aangepaste professionele tapijtreiniging gebeurt dus plat, zonder lang weken, met een zorgvuldige spoeling en een gecontroleerde extractie.

Het drogen telt evenveel als het wassen. Een vochtige kelim die opgeplooid wordt weggelegd, houdt zijn breuken. Hij droogt plat, opgespannen, in de open lucht, beschut tegen direct zonlicht en elke nabije warmtebron.

Wassen in het atelier

Eerst komt het ontstoffen, aan voor- en achterkant, tot er geen diep zittend stof meer uitkomt. Fijn zand tussen de draden slijt de inslag als schuurpapier. Het is de langste en minst spectaculaire stap.

Plat wassen, spoelen en dan opspannen

Daarna volgt het bad, plat uitgevoerd, met lauw water en een neutraal product. We spoelen tot het water helder is, zonder zeepresten achter te laten, want die maken de lichte kleuren dof en trekken vuil aan. Het drogen gebeurt met het stuk opgespannen, waarbij het gaandeweg weer in vorm wordt gebracht. De details van de werkwijze vindt u op onze pagina over oosterse tapijten wassen in het atelier.

Waar we tijdens het bad op letten

We houden de spleten, de zijranden en de zichtbare inslagdraden in de gaten. Als een naad loslaat of een kleur begint af te geven, stopt het bad en gaat het stuk naar de herstelling. Die controle tijdens het wassen vervangt het onderzoek bij ontvangst niet, maar vult het aan.

Wat u beter niet doet

Gebruik geen stofzuiger met roterende borstel op een kelim. De borstel haakt in de inslagdraden en trekt de spleten open. Gebruik een plat mondstuk, op lager vermogen, in de richting van de ketting.

Laat een kelim niet weken in een badkuip of in een wasmachine. Het gewicht van het water vervormt hem, en de trommel breekt de draden. Gebruik geen azijn, natriumbicarbonaat of huishoudelijke vlekkenverwijderaar zonder advies: een zuur product kan een kleurstof verplaatsen, een poeder laat een afzetting achter tussen de draden. Het Canadian Conservation Institute raadt bovendien tapijtshampoos uit de handel af op waardevolle tapijten, omdat de vezels na de reiniging meer stof aantrekken (zie Soins de base – Tapis et moquettes).

Hang een natte kelim niet aan één uiteinde op om uit te lekken. Laat hem niet drogen in de zon of tegen een radiator. En kleef geen plakband op een zijrand die loskomt: de lijm maakt de draad hard en bemoeilijkt het herstel.

Wanneer een professionele reiniging aanvragen?

Er bestaat geen universele frequentie. Een kelim in een doorgang, voor een groot raam of onder een tafel wordt niet even vuil als een stuk dat aan de muur hangt. Let liever op de tekenen: doffe kleuren, stof dat opstijgt als u op het stuk klopt, een hardnekkige geur, een spleet die opengaat, een inslag die wit wordt.

Een professionele tapijtreiniging is ook verantwoord na waterschade, een verhuizing of opslag in een vochtige kelder. Laat een sterk gesleten stuk onderzoeken voor u het wast. Bij twijfel over de kleuren vervangt de test met de vochtige doek het onderzoek niet: hij geeft een aanwijzing, geen garantie. Voor een oude of waardevolle kelim blijft een reiniging van oosterse tapijten in het atelier de veiligste weg.